Alors, c'est la guerre και ο Nino the mavro στην Πυλο ! (σύντομα κοντά σας )

 Ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940-41 (στην Ελλάδα αναφέρεται και ως Πόλεμος του '40 ή Έπος του '40) ήταν η πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και συνασπισμού Ιταλίας και Αλβανίας, η οποία διήρκεσε από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 31 Μαΐου 1941, όταν και ολοκληρώθηκε η κατάληψη της χώρας από τις γερμανικές δυνάμεις, οι οποίες επιτέθηκαν στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941. Η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε στην Ελλάδα τελεσίγραφο, με το οποίο και απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από την Ελληνοαλβανική μεθόριο, προκειμένου στη συνέχεια να καταλάβει κάποια αόριστα στρατηγικά σημεία της Ελλάδος. 

 

 

Ε.Λ.Α.Σ. – ΠΙΝΕΡΟΛΟ

Από 12 Σεπτεμβρίου έως 13 Οκτωβρίου 1943

Τι προέβλεπε το πρωτόκολλο συνεργασίας

Υπεγράφη στις 4μ.μ. της 11ης Σεπτεμβρίου 1943, στο χωριό Πύλη. Οι όροι του συνοπτικά σύμφωνα με τον Στέφανο Σαράφη: «Όσοι από τους Ιταλούς ήθελαν να πολεμήσουν, θα κρατούσαν τον οπλισμό τους και ωσότου προσαρμοστούν στον ανταρτοπόλεμο θα χρησιμοποιούνταν κατά μικρά τμήματα χωρισμένα (λόχοι, τάγματα) και θα έπαιρναν θέση ανάμεσα στα αντάρτικα τμήματα. Αργότερα, όλη μαζί η ιταλική δύναμη θα έπαιρνε υπεύθυνα έναν τομέα. Ο στρατηγός Ινφάντε με ένα μικρό επιτελείο θα έρχονταν στην έδρα του Κοινού Γενικού Στρατηγείου (στο Περτούλι) για την παροχή πληροφοριών και την έκδοση σχετικών διαταγών για τα τμήματά του. Τη διατροφή θα αναλάμβαναν οι Άγγλοι υπό τους όρους που είχαν κανονίσει για τους αντάρτες. Όσοι από τους Ιταλούς δεν ήθελαν να πολεμήσουν, θα αφοπλίζονταν και θα κλείνονταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το υλικό εκείνων που θα αφοπλίζονταν θα το παραλάμβαναν κατά τόπους αντάρτικα τμήματα, θα καταγράφονταν και θα μοιράζονταν μεταξύ των οργανώσεων, ανάλογα με τη δύναμή τους, όπως και το υλικό των συμμάχων που έριχναν τα αεροπλάνα». (Σαράφης, σελ.187)

Σχέσεις ανταρτών και Ιταλών

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ ιταλικών και ελληνικών στρατευμάτων άρχισαν να δημιουργούνται προστριβές μεταξύ του Ε.Λ.Α.Σ. και των ιταλικών στρατευμάτων. Οι προστριβές ήταν κυρίως πολιτικές αλλά και συμπεριφοράς. Πολλοί αξιωματικοί της Πινερόλο, πιστοί στο καθεστώς του Μουσολίνι, δεν μπορούσαν να ανεχτούν αυτή τη συμφωνία και έκαναν συστηματική προπαγάνδα ενάντια στον Ε.Λ.Α.Σ. Για την κατάσταση αυτή που επικρατούσε στα ιταλικά στρατεύματα ελάμβανε γνώση ο Ε.Λ.Α.Σ. διά μέσου δικτύου πληροφοριών με Ιταλούς αντιφασίστες που είχε δημιουργήσει στο εσωτερικό τους. Σε αντιστάθμιση της προπαγάνδας αυτής, αναπτύχθηκε ένα αντιφασιστικό κίνημα που καλλιεργούσε τη συναδέλφωση με τον Ε.Λ.Α.Σ. και τους Έλληνες πατριώτες για την αντιμετώπιση του κοινού εχθρού. Με πολυγράφους του Ε.Λ.Α.Σ. τυπώνονταν αντιφασιστικά κείμενα και προκυρήξεις. Σύμφωνα με τον Μ. Μπουκουβάλα «ηγέτης αυτής της προσπάθειας ήταν ένα νέος όμορφος Ιταλός, ο Νίνο». Όμως στις αρχές του Οκτωβρίου, Ιταλοί σταρτιώτες ασφαλείας συλλαμβάνουν τον Νίνο μαζί με έναν Ιταλό αντιφασίστα. Το Σύνταγμα της Αόστης συγκροτεί έκτακτο Στρατοδικείο και εκτελεί τους δύο Ιταλούς. Πέραν αυτών, δημιουργούνται διάφορα έκτροπα και στις σχέσεις ανταρτών και ιταλικών δυνάμεων, με υπαιτιότητα των πρώτων. Αναμφισβήτημες περιπτώσεις βρέθηκαν από την έρευνα, σε περιεχόμενο διαταγών του Γενικού Στρατηγείου του Ε.Λ.Α.Σ. προς τις εμπλεκόμενες μονάδες, όπου έγιναν τα διάφορα επεισόδια.

Αδέλφια Έλληνες

Η εξέλιξη της «υπόθεσης Πινερόλο»

Στις 14/10/43, ο Ε.Λ.Α.Σ με μια αστραπιαία επιχείρηση, αφοπλίζει το μέρος της Μεραρχίας που είχε στρατοπεδεύσει στην περιοχή Μουζακίου Καρδίτσας και στην Τύρνα, στην Πίνδο. Οι Ιταλοί εσπευσμένα οδηγούνται, για λόγους ασφαλείας, στην περιοχή της Νεράιδας όπου βρισκόταν τότε το αεροδρόμιο.

Στις 17/10/43 αρχίζουν μεγάλης κλίμακας γερμανικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Στα τέλη Νοεμβρίου φτάνουν στη Νεράιδα, όπου είναι ήδη συγκεντρωμένοι 6.000 Ιταλοί. Καταστρέφουν και καίνε τα πάντα στο χωριό μαζί με όλες τις αποθήκες τροφίμων, παίρνουν τα τρόφιμα και δολοφονούν αρκετούς Ιταλούς ασθενείς, νοσηλευόμενους στο πρόχειρο νοσοκομείο εκεί. Μετά το πέρας των γερμανικών επιχειρήσεων, οι Ιταλοί επιστρέφουν στη Νεράιδα, όπου αντιμετωπίζουν έναν τραγικό χειμώνα έως τα τέλη Μαρτίου του 1944, οπότε ο Ε.Λ.Α.Σ. και η Βρετανική Αποστολή αποφασίζουν να τους διοχετεύσουν σε οικογένειες χωρικών, για να γλιτώσουν από βέβαιο θάνατο. Με ελάχιστη τροφή και χωρίς στοιχειώδη ένδυση, μην έχοντας μέρος για να κοιμούνται, άρρωστοι, χωρίς φαρμακευτική υποστήριξη, οι εξαντλημένοι οργανισμοί τους δεν αντέχουν και πεθαίνουν κατά εκαντοντάδες. Υπολογίζονται περίπου σε 1.000 αυτοί που αποβιώνουν την περίοδο μεταξύ Νοεμβρίου του ’43 και Μαρτίου του ’44, στη Νεράιδα.

Μαρτυρίες Ιταλών

Μαρτυρία που κατατέθηκε από τον Τζοβάνι Τζιράουντι, επιζών της σφαγής στην Κεφαλονιά, στο διεθνές συνέδριο που έγινε στην ιταλική πόλη Τσεζένα, από τις 27/9 έως τις 3/10 του 1987.

Λέει ο Μάριο Μπαούλε (υπηρετούσε στον 7ο λόχο του 2/14 τάγματος στα Πευκάκια: Μετά μια μέρα που πέρασε με διαταγές και ανακλήσεις, το βράδυ της 11ης Σεπτεμβρίου, η στρατιωτική διοίκηση αρνήθηκε το σχέδιο, να δεχτούν την πρόσκληση των ανταρτών για συνεργασία. Ο λόχος μας μαζί με μια πυροβολαρχία αρνήθηκε τις διαταγές και, αφού συμφώνησε με τους Έλληνες, κατευθύνθηκε προς το βουνό[…]

Ο Λούτζι Μπερέτα, ραδιοτηλεγραφιτής, αναφέρει ότι με σύμφωνη γνώμη του αρχηγού του τμήματος πετάξαμε τους κώδικες στη φωτιά, καταστρέψαμε τις μονάδες R2 και R4 και χωρίς καμιά συμβουλή, το σούρουπο μαζί με λίγους ακόμη πήραμε το δρόμο προς το βουνό […]

Ο Σεβερίνο Κορόνα, σε υπηρεσία στην αυτόνομη μονάδα Πυροβολικού 100/17, προσδιορίζει τη βασική αιτία της επιλογής του, αποδεικνύοντας ότι το περιεχόμενο της ανακωχής ήταν επαρκώς κατανοητό για όποιον ήθελε να το αντιληφθεί. Η διαταγή του αρχιστράτηγου Μπαντόλιο ήταν αυτή: Συνεργασία με τα αγγλο-αμερικάνικα στρατεύματα και φυσικά με τους Έλληνες παρτιζάνους, καθώς και άμυνα έναντι αυτών που θα μας επιτεθούν.

Τι να κάνουμε; Όλοι συμφωνήσαμε να πάμε με τους παρτιζάνους. Μόνο μια πυροβολαρχία, που ο Διοικητής της ήταν φασίστας, πήγε με τους Γερμανούς. Ξεκινήσαμε με ελαφρύ οπλισμό, με συνοδεία ανταρτών.

Ομόλιο:

Τα μεσάνυχτα της 11ης Σεπτεμβρίου, καταφθάνει ο διερμηνέας των Ιταλών Μιχ. Τσουνάς. Αυτός προσφέρει κρυφά τις υπηρεσίες του στην αντίσταση.

“Ο Τσουνάς οδηγεί τώρα τους Έλληνες στο ιταλικό οχυρό και αρχίζει να καλεί τους Ιταλούς να παραδοθούν. Οι εκκλήσεις τους καθώς και οι εκδηλώσεις εγκαρδιότητας, αναστατώνουν τους Ιταλούς. Σε λίγο στα οχυρά, μέσα στο σκοτάδι, ξεσπούν γέλια και χαρές. Έλληνες και Ιταλοί συναδελφωμένοι ξεσπούν σε ιαχές «Finita la Guerra». Οι Ιταλοί μαζί με τους αξιωματικούς, που στο μεταξύ είχαν γυρίσει, προσχωρούν στους αντάρτες. Οι κάτοικοι ρίχνονται και μεταφέρουν τα εφόδια των Ιταλών μακριά από το χωριό. Τα πυροβόλα σέρνονται με ζώα προς δασωμένο μέρος για απόκρυψη. Τα αετόπουλα σβήνουν κάθε ίχνος από τις ρόδες’’ (Αρσενίου)

Φέιγ βολάν από τους Ιταλούς στους Έλληνες αιχμαλώτους.

Γιάννης Μπεράτης, Το πλατύ ποτάμι, β’ έκδοση

Συσσίτιο σε Ιταλούς στρατιώτες, αιχμαλώτους σε ελληνικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.
[περιοδικό «7 Anni di Guerra» ,1963. Αρχείο Στεφ. Κ. Αλεξάνδρου]

[φώτο από το βιβλίο της Νίτσας Κολιού]

 

 

 

 

30 Οκτωβρίου 1940: το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας του Μπενίτο Μουσολίνι ανακοινώνει την επίθεση στην Ελλάδα

Πρόχειρος τάφος στο μέτωπο: Κλεισούρα – Τρεμπεσίνα – Τεπελένι. Με τη φροντίδα των Ιταλών, θάφτηκε Έλληνας στρατιώτης αγνώστων στοιχείων.
[Από την περιοδοκή έκδοση: anni di guerra. Fotostoria del secondo conflitto mondiale visto dalle due parti in lotta, n.9 (agosto 1961)]

Οι Ιταλοί Αυγουστίνος, Τζοβόνι και Αρμάντο αγωνίστηκαν στο πλευρό των Ελλήνων. Ο Αυγουστίνος σκοτώθηκε σε μάχη στο Κατσιπόδι 27/12/44, ο Αρμάντο σε μάχη στου Μακρυγιάννη, από εκρηξη του όλμου του 10/12/44

Προκήρυξη Αντιφασιστών Ιταλών

 

 

Είναι λογικό οι Ιταλοί πολεμιστές, βρισκόμενοι ήδη τρία χρόνια μακρυά από την πατρίδα τους, αντίπαλοι σ’ έναν λαό με τον οποίο είχαν τόσα πολλά κοινά στοιχεία και σ’ έναν πόλεμο που τον θεωρούσαν άδικο, το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν να επιστρέψουν γρήγορα στις οικογένειές τους. Υπάρχουν μαρτυρίες, Ιταλών να δείχνουν δακρυσμένοι φωτογραφίες αγαπημένων τους προσώπων, στους Έλληνες. Έτσι εξηγείται και πως χιλιάδες στρατιώτες σε Βόλο και Εύβοια παραδόθηκαν σε πολίτες αναίμακτα.

Χαρακτηριστική είναι και η μαρτυρία του Α. Μπαρτολίνι:

«Πολλές φορές, στις συνεχείς επαφές που είχαν με τους Έλληνες,είχαν ερωτηθεί για το πώς μια χώρα όπως η Ιταλία, με ευγενείς φιλοελληνικές παραδόσεις, συνδεδεμένη με την Ελλάδα όχι μόνο από πολιτισμικές σχέσεις, αλλά και από την ανάμνηση των αγώνων της εθνικής ανεξαρτησίας της, μπόρεσε να πραγματοποιήσει μια επίθεση όχι αποδεκτή, άδικη, παράλογη για πολλούς. Και ήταν πράγματι δύσκολη οποιαδήποτε απάντηση..»

Η έκφραση “Una razza una faccia” χρησιμοποιούνταν από τους Έλληνες για να υπογραμμίσουν με ευχαρίστηση τις ευκρινείς σωματικές ομοιότητες με τους στρατιώτες της Ν. Ιταλίας.

«Το οδοιπορικό ενός εκδότη» , το ανεκπλήρωτο ίδρυμα και η «Ανάλγητη πολιτεία»

 

Το 2016  πεθαίνει  ο εκδότης Δημήτρης Παπαδήμας, στα 92 του χρόνια, ο οποίος ειχε  
γεννηθεί στην Πύλο της Μεσσηνίας το 1924 όπου και αποφοίτησε από το γυμνάσιο.

Στη διάρκεια της ιταλογερμανικής κατοχής έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση ως ΕΠΟΝίτης.Αργότερα διώχθηκε και φυλακίστηκε από το 1945 έως το 1946 στην Καλαμάτα και την Ακροναυπλία, από το 1948 έως το 1951 στη Μακρόνησο.
Οι αγώνες του συνεχίστηκαν και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας 1967-1974

Το 2012 ο Δημήτρης Ν. Παπαδήμας κυκλοφόρησε «Το οδοιπορικό ενός εκδότη». Σε αυτό, περιγράφει μαζί με τη ζωή του και την ιστορία του ελληνικού βιβλίου, από το ’50 και μετά, η οποία πάει πλάι πλάι με τη Νεότερη Ιστορία της Ελλάδας: από την Κατοχή και το αντάρτικο περνάμε σε δυσεύρετους τίτλους αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας, από τους καταδιωκόμενους αριστερούς του Εμφυλίου, σε σπάνια συγγράμματα φιλοσοφίας και ιστορίας.

Και όλα αυτά, συνδέονται απολύτως, ακριβώς με τον τρόπο που εκφράσει στον πρόλογο του «οδοιπορικού» ο εκδότης, καθώς τότε οι πνευματικοί άνθρωποι ήταν και πατριώτες.

Δημοσιεύουμε παρακάτω ίσως την τελευταία του συνέντευξη που έδωσε στη Νόρα Ράλλη (Εφημερίδα των Συντακτών)

Η ιστορία του βιβλίου μέσα από τη ζωή ενός εκδότη

Ο Δημήτρης Παπαδήμας περιγράφει μαζί με τη ζωή του και την ιστορία του ελληνικού βιβλίου, από το '50 και μετά, η οποία πάει πλάι πλάι με τη Νεότερη Ιστορία της Ελλάδας.

Της Νόρας Ράλλη

«Στη μνήμη του αδερφού μου Βασίλη, που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944, μαζί με άλλους αντιφασίστες πατριώτες. Στους συναγωνιστές μου από την Κατοχή.

Σ' αυτούς που θυσιάστηκαν για μια ελεύθερη ζωή. Στους πνευματικούς ανθρώπους. Στους εκδότες και βιβλιοπώλες που τύπωσαν και κυκλοφόρησαν βιβλία κατάλληλα για την πνευματική καλλιέργεια του Ελληνικού λαού».

Το οδοιπορικό

Σε αυτούς αφιερώνει το βιβλίο του «Το οδοιπορικό ενός εκδότη» ο Δημήτρης Παπαδήμας, όπου περιγράφει μαζί με τη ζωή του και την ιστορία του ελληνικού βιβλίου, από το ’50 και μετά, η οποία πάει πλάι πλάι με τη Νεότερη Ιστορία της Ελλάδας: από την Κατοχή και το αντάρτικο περνάμε σε δυσεύρετους τίτλους αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας, από τους καταδιωκόμενους αριστερούς του Εμφυλίου, σε σπάνια συγγράμματα φιλοσοφίας και ιστορίας. Και όλα αυτά, συνδέονται απολύτως, ακριβώς με τον τρόπο που εκφράσει στον πρόλογο του «οδοιπορικού» ο εκδότης, καθώς τότε οι πνευματικοί άνθρωποι ήταν και πατριώτες.

Αφορμή για τη συζήτηση με τον Δημήτρη Παπαδήμα δεν στάθηκε μόνον η έκδοση της προσωπικής του πορείας στα εκδοτικά πράγματα του τόπου. Ο ίδιος αποφάσισε να δημιουργήσει ένα Μορφωτικό Ιδρυμα για τις Ανθρωπιστικές σπουδές, όπου θα δώριζε το ανεκτίμητης αξίας αρχείο του, με σπάνιους τίτλους και παλιά δυσεύρετα αντίτυπα που αφορούν τη χώρα μας, σειρές περιοδικών κ.ά., αλλά και με σκοπό να βοηθήσει και οικονομικά τα παιδιά της Πύλου, απ' όπου κατάγεται, και της Καισαριανής, όπου εκτελέστηκε ο αδερφός του.

Σε αυτή την προσπάθεια είναι έτοιμος να καταβάλει όλη την περιουσία του, που συνολικά αξιολογείται πάνω από μισό εκατομμύριο ευρώ, με σκοπό τη χρηματοδότηση πρωτότυπων εκδόσεων κλασικής φιλολογίας και ιστορίας, ερευνητικών προγραμμάτων, τη χορήγηση υποτροφιών, την απονομή τιμητικών και χρηματικών βραβείων κ.ά.

Από το τώρα στο τότε

Ολα τα έγγραφα που απαιτούνται έχουν κατατεθεί ήδη από το 2012, και πριν από λίγους μήνες η απάντηση από το υπουργείο Οικονομικών ήρθε και ήταν αρνητική – γεγονός πολύ στενάχωρο για τον εκδότη. Αιτιολογία, η ανεπαρκής οικονομική κάλυψη του Ιδρύματος από τα περιουσιακά στοιχεία του εκδότη. Τώρα, αν 700.000 ευρώ δεν φτάνουν για το υπουργείο, αυτό είναι ένα (ρητορικό ίσως) ερώτημα.

Η ζωή του Δημήτρη Παπαδήμα δεν είναι παρά μία επιτομή της σκληρής ζωής των παιδιών που έζησαν μέσα στην Κατοχή και μετά τον πόλεμο δημιούργησαν, από το τίποτα στην κυριολεξία, ένα σημαντικό έργο, όχι μόνο για τους ίδιους αλλά και για τη χώρα τους. Οπως χαρακτηριστικά μας είπε ο φίλος και παλιός συνεργάτης του, επίσης εκδότης, Γιώργος Δαρδανός, «πριν από μισό αιώνα, περίπου, συναντούσες ανθρώπους διαφορετικούς απ’ όσους συναντάς σήμερα στον χώρο του βιβλίου. Ανθρώπους με όνειρα, ιδεολογία, διάθεση για προσφορά, αγωνία για τον τόπο τους, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Οι αρχές αυτές ήταν θεμέλιοι λίθοι όχι μόνο στην προσωπική αλλά και στην επαγγελματική τους ζωή και χαρακτήριζαν τόσο τους ίδιους όσο και την επιλογή των τίτλων που εξέδιδαν ή διακινούσαν. Θυμάμαι, ακόμα, πολλούς συναδέλφους που τιμητικά δεν κουβαλούσαν το κουρελόχαρτο της ντροπής – αυτό το συγχωροχάρτι των κοινωνικών φρονημάτων που μοίραζαν τότε για πολιτικούς λόγους. Γι’ αυτούς, όλες οι πόρτες ήταν κλειστές.

Πολλοί μάλιστα βρέθηκαν κυνηγημένοι, με μόνη παρηγοριά τα βιβλία που είχαν διαβάσει· και μ’ αυτά εντέλει ασχολήθηκαν. Ετσι έγιναν οι πρώτοι εκδότες και βιβλιοπώλες και διέδωσαν το βιβλίο σ’ ολόκληρη την Ελλάδα».

Ετσι ακριβώς ξεκίνησε και ο Δημ. Παπαδήμας, το 1952, ως υπάλληλος. «Εκανα πολλές δουλειές, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι αντιστασιακοί» μας λέει.

«Εργάστηκα οκτώ χρόνια στο παλαιοβιβλιοπωλείο του Νότη Καραβία, που υπάρχει και σήμερα στην Ασκληπιού, και το 1960, με μεγάλο ρίσκο, άνοιξα το δικό μου βιβλιοπωλείο, αρχικά στην οδό Ιπποκράτους 23, σ' ένα χώρο δέκα τετραγωνικών μέτρων. Τότε έκλειναν τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, όπως ο Σαλίβερος και ο Δ. Δημητράκος. Εγώ αγόραζα το στοκ – εξαιρετικά βιβλία. Οι περισσότεροι έτσι ξεκινήσαμε – ως υπάλληλοι ή πλασιέ. Αλλά, ελπίζαμε στο βιβλίο και το φροντίζαμε, κι ας πωλούνταν σε υπαίθρια στέκια, πάνω σε τάβλες. Δεν είναι τυχαίο πως το πρώτο βιβλίο που επέλεξα να εκδώσω ήταν η “Ιστορία της αρχαίας λογοτεχνίας” του Γκίλμπερτ Μάρεϊ, σε μετάφραση του πανεπιστημιακού Σίμου Μενάρδου. Από τότε, μου πήρε σχεδόν 20 χρόνια να μεταβώ σε μεγαλύτερο χώρο, ακριβώς απέναντι, Ιπποκράτους 8, όπου μέχρι σήμερα διατηρώ ένα σύγχρονο βιβλιοπωλείο, υπηρετώντας το βιβλίο ποιότητας, την παιδεία και τον πολιτισμό. Ακόμη θυμάμαι τον ενθουσιασμό μου, όταν το 1976 εξασφάλισα τα δικαιώματα για την ανατύπωση των κλασικών κειμένων της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας του εκδοτικού οίκου Teubner της Λιψίας. Βιβλία δυσεύρετα στην αγορά και ώς τότε πολύ ακριβά. Από τότε κι έπειτα, εκδίδουμε κυρίως έργα γύρω από τις ανθρωπιστικές σπουδές, όπως θα ήταν και το Μορφωτικό Ίδρυμα το οποίο αγωνίζομαι να δημιουργήσω».

Μαζί του, ο Γ. Δαρδανός θυμάται: «Ανάμεσα σ’ αυτούς τους πρώτους εκδότες, ξεχωριστή θέση στη μνήμη και την καρδιά μου έχει ο Βαγγέλης Λάζος με τη “Δωδώνη” του στην Αθήνα και στα Γιάννενα. Ο Βαγγέλης έβαζε στα βιβλιοπωλεία του τα έργα όλων όσοι άξιζαν πραγματικά να εκδοθούν, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση, και χωρίς να λαμβάνει υπόψη του την τότε ισχύουσα πολιτική λογοκρισία.

«Ανάλγητη πολιτεία»

»Για τον σκοπό αυτό, δυστυχώς, δανειζότανε από τοκογλύφους. Σήμερα, βρίσκεται χωρίς κανένα βιβλιοπωλείο, μ’ ένα ξύλινο πόδι στο γηροκομείο και τα σημαντικά βιβλία του για το Θέατρο γεμίζουν τις αποθήκες του. Βλέπετε η πολιτεία, ανάλγητη, θεωρεί πρέπον να δίνει μεγάλα χρηματικά ποσά στις ομάδες για να αγοράζουν ποδοσφαιριστές, αντί να δημιουργεί βιβλιοθήκες που θα απορροφούσαν τον μεγάλο αυτόν εκδοτικό θησαυρό.

»Αλλά αυτή είναι μια άλλη κουβέντα… Αλλά και τους Λάμπη Ράππα, Γιάννη Βασιλείου και Μιχάλη Γρηγόρη, τους Αργύρη και Βίκτωρα Παπαζήση, τη Νανά Καλιανέση, τον Τίτο Μυλωνόπουλο κ.ά. Θεωρώ όμως ότι ο τελευταίος ρομαντικός, ιδεολόγος εκδότης, εκδότης παλαιάς κοπής, από αυτούς που ήθελαν να προσφέρουν στην πατρίδα τους, είναι ο Δημήτρης Παπαδήμας».

Ηταν 16 χρονώ όταν τον συνέλαβαν, «οι Ελληνες» όπως μας διευκρινίζει, «όχι οι Γερμανοί. Ηρθαν τα Τάγματα Ασφαλείας, και, ως ΕΠΟΝίτης, πήγα για τρία χρόνια “κρατικές διακοπές” στη Μακρόνησο… Σχολείο τότε η εξορία».

Τι γίνεται, όμως, σήμερα; Οι δύο εκδότες συνομιλούν:

»Σήμερα, δυστυχώς, οι αποφάσεις για την έκδοση ενός βιβλίου παίρνονται από τις έρευνες αγοράς και τα λογιστήρια. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι τα βιβλιοπωλεία έχουν γεμίσει με «ευπώλητη» σαβούρα» λέει ο Γ. Δαρδανός.

»Ούτε κι εμείς, όμως, πετύχαμε όλα όσα επιδιώξαμε. Γιατί έχουμε την πολιτεία άλλοτε εχθρική και άλλοτε αδιάφορη απέναντί μας. Επρεπε να παλέψουμε για να κατανοήσουν οι “αρμόδιοι” τα αυτονόητα· ιδιαίτερα με τις τελευταίες αποφάσεις για την Ενιαία Τιμή, που θα δώσει τη χαριστική βολή στο ποιοτικό βιβλίο.

»Την ταφόπετρα αυτή στο βιβλίο την έβαλε ο Κωστής Χατζηδάκης: ποιος θα θυμάται, άραγε, μετά από λίγα χρόνια αυτόν τον τρισάθλιο υπουργό; Το κακό που έκανε, όμως, στο βιβλίο, θα μείνει. Νιώσαμε, όμως, την ικανοποίηση που σου δίνει η συναδελφική αλληλεγγύη και ο αγώνας για κοινά ιδανικά. Είπαμε να γράψουμε όλοι μαζί την ιστορία του ελληνικού βιβλίου, που εν μέρει δεν είναι άλλη από την ιστορία των ελληνικών γραμμάτων και του πολιτισμού μας. Τελικά, μόνος του ξεκίνησε το έργο αυτό ο Δημήτρης Παπαδήμας, γράφοντας “Το οδοιπορικό ενός εκδότη”».

«Σήμερα, κανένα παιδί δεν θέλει να διαβάσει, γιατί ξέρει πως χωρίς έρευνα, χωρίς πτυχία, θα τον βάλει ένας βουλευτής στη δουλειά», συμπληρώνει ο Δημ. Παπαδήμας. «Κι όμως, αν κρατήσουμε την πίστη μας στον αγώνα και στις αρχές μας, την πίστη στην ίδια την πίστη μας, τότε ίσως βγούμε κάπως πιο ανάλαφροι από αυτήν τη σκοτεινή περίοδο που διανύουμε»

INFO: Περισσότερες πληροφορίες στο: http://www.papadimasbooks.gr/. Ενδεικτικό της ποιότητας των εκδόσεων, το «Σύγχρονο λεξικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσας» (2013), του Φράνκο Μοντανάρι, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Γένοβας, με 140.000 λήμματα και «Η ιστορία της Λατινικής Γλώσσας» (2014), για πρώτη φορά σε ελληνική μετάφραση.

Ανοίξτε τα μάτια σας! Το ξεφούρνισαν και καμαρώνουν! Τώρα θα καταλάβουν ...

Τώρα θα καταλάβουν όλοι τι θα πάθει ο Κούλης! Φωτιά από την Γερμανία και...

ΕΥΑ ΔΟΥΒΑΡΑ ΣΤΟ ΣΤΕΦΑΝΟ. ΑΚΟΥΣΤΕ ΟΛΑ ΟΣΑ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΑ ΜΑΣ ΛΕΕΙ

Πόλεμος εναντίον του Ελληνισμού και της Εκκλησίας - Αρχιεπίσκοπος Χριστό...

 

03 10 '20 01:34

Η γηραιότερη Λυγαριά της Ελλάδας

Σύμβολο αγνότητας και συμβολικό φυτό των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαίας Ελλάδας

Σωκράτης: “Δες τη λυγαριά πόσο είναι πλατιά και τι πανέμορφη απλώνεται η σκιά της κι
όπως βρίσκεται στην πλήρη ανθοφορία της τα πάντα γύρω ευωδιάζουν…”
Πλάτωνος, Φαῖδρος – 230 b

“…λύγος αρχαίον Καρών στέφος”
(η λυγαριά πανάρχαιο στεφάνωμα των Καρών)
Αθήναιος

Επιστημονική ονομασία: Vitex agnus – castus
Κοινή ονομασία: Λυγαριά ή Λυγειά
Γεωγραφική θέση: Κάτω Αμπελόκηποι, Μεσσηνία
Γεωγραφικό στίγμα | Συντεταγμένες: 36°53’34.3″N και 21°49’29.5″E
Υπερθαλάσσιο υψόμετρο θέσης: 350 m
Στηθαία περίμετρος: 150 cm
Διάμετρος: 47,7 cm
Εκτίμηση ηλικίας βάσει ακτίνας κορμού: 400 ετών

Βιολογία: Πρόκειται για φυλλοβόλο θάμνο με εξάπλωση στη Μεσογειακή λεκάνη. Στην Ελλάδα απαντάται σε ξηροθερμικές περιοχές με σχετικά μεγάλη εδαφική υγρασία, ενώ στην κεντρική και νότια Ελλάδα απαντά κατά μήκος χειμάρρων και ρεμάτων. Τα φύλλα της είναι γραμμοειδές, λογχοειδές και με λευκή χνουδωτή την κάτω επιφάνεια, ενώ ανθίζει αρχές Ιουλίου και έχει ροδόχρωμα άνθη. Αν και σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, πρόκειται για φυλλοβόλο θάμνο που φθάνει σε ύψος τα 3 μέτρα, στην συγκεκριμένη περίπτωση έχει δενδρώδης μορφή και το ύψος της ξεπερνά τα 7 μέτρα.

Αρχαιότητα: Η ονομασία agnus – castus προέρχεται από την ελληνική λέξη ἁγνός («αγνός») και την λατινική castus (επίσης «αγνός»). Η λυγαριά είναι γνωστή από την αρχαιότητα και έχει αναφερθεί από τον Ιπποκράτη (460 μ.Χ.), τον Διοσκουρίδη (40 μ.Χ.) και τον Θεόφραστο (372 μ.Χ.). Στην Ιλιάδα του Ομήρου εθεωρείτο ως σύμβολο αγνότητας, ικανό να απομακρύνει τα κακά. Η θεά Ήρα, προστάτιδα του γάμου, αντίκρισε για πρώτη φορά τον ήλιο κάτω από μια λυγαριά στις όχθες του Ίμβρασου ποταμού και εκεί βρέθηκε και η «άξοος σανίς», το ιερό ξόανό της γεννήθηκε κάτω από μια λυγαριά. Στις γιορτές των θεσμοφορίων οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν τα κλαδιά της για υπόστρωμα κρεβατιού για να διατηρήσουν την αγνότητά τους. Ο Προμηθέας, όταν ελευθερώθηκε από την τιμωρία του Δία, φόρεσε στεφάνι λυγαριάς για να του θυμίζει τα δεσμά του. Στα δάση της Ίδης, ο Αχιλλέας έδεσε με κλαδιά λυγαριάς τους γιούς του Πριάμου και ο Οδυσσέας χρησιμοποίησε βέργες λυγαριάς για να δέσει κάτω από τα πρόβατα του Πολυφήμου τους συντρόφους του, προκειμένου να τους ελευθερώσει από τον Κύκλωπα.

Ιστορία: Η αιωνόβια λυγαριά βρίσκεται στην είσοδο του ιστορικού οικισμού των Κάτω Αμπελοκήπων του Δήμου Πύλου Νέστορος Μεσσηνίας, δίπλα στα απομεινάρια ενός παραδοσιακού ελαιοτριβείου με επιβλητική μυλόπετρα (κατασκευής της δεκαετίας του 1900). Σημείο αναφοράς και τοπόσημο της περιοχής, καθώς η λυγαριά δημιουργεί συναισθήματα θαυμασμού και απορίας σε σχέση τόσο με το μέγεθος όσο και τη δενδρώδη μορφή της. Σημείο ξεκούρασης και ανάπαυλας διαχρονικά για κατοίκους και επισκέπτες, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες λόγω της πυκνής σκιάς της. Κατά το παρελθόν, πλανόδιοι μικροπωλητές και τεχνίτες, όπως καρεκλάδες, καλαθάδες, γανωματήδες, σαμαράδες και πολλοί άλλοι εργάζονταν στον υπόσκιο της για μέρες ολόκληρες.
Παράλληλα, κατά την δεκαετία του 1960 και μετέπειτα, όταν το βοηθητικό κτήριο της εκκλησίας, που βρίσκεται απέναντι από το αιωνόβιο δέντρο, λειτούργησε ως δημοτικό σχολείο του οικισμού (1965-1981), η λυγαριά είχε την τιμητική της. Καθώς, κατά τις εθνικές εορτές, θρανία τοποθετούνταν στον υπόσκιο της μνημειακής λυγαριάς, από όπου οι κάτοικοι του οικισμού παρακολουθούσαν τις καθιερωμένες σχολικές εθνικές εορτές του μικρού σχολείου. Πανηγυρικοί λόγοι, ποιήματα, παραδοσιακοί χοροί, δημοτικά τραγούδια και μικρές θεατρικές παραστάσεις εξελίσσονταν στην σκιά της λυγαριάς.
Σε σχέση με τις λυγαριές της περιοχής, ενδεικτική είναι η αναφορά του François-René de Chateaubriand – Σατωβριάνδος (διπλωμάτης, συγγραφέας, περιηγητής και φιλέλληνας), κατά την επίσκεψη του στην περιοχή τον μακρινό και άνυδρο Αύγουστο του 1806, καθώς κατά την διαδρομή του από την Μεθώνη προς την Κορώνη και περνώντας από το Μηναγιώτικο ρέμα, το οποίο βρίσκεται κοντά στη Λυγαριά αναφοράς, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ήταν ακόμα νύχτα όταν αφήσαμε την Μεθώνη, νόμιζα πως πλανιόμουν στις ερημιές της Αμερικής, η ίδια μοναξιά, η ίδια σιωπή. Περάσαμε δάση με ελιές τραβώντας μεσημβρινά. Την αυγή βρεθήκαμε στις κορυφές των πιο άγονων βουνών που είδα ποτέ μου. Περπατήσαμε δύο ώρες. Οι κορυφές αυτές, δουλεμένες από τους χειμάρρους, μοιάζαν με χέρσα χωράφια παρατημένα. Βούρλα και ρείκια αγκαθερά φύτρωναν τούφες τούφες. Στην επιφάνεια του εδάφους φαίνονταν, ξεριζωμένοι από τις βροχές, βολβοί κρίνων του βουνού. Ανάμεσα από έναν αραιό ελαιώνα είδαμε την θάλασσα ανατολικά κι ύστερα κατεβήκαμε σε μια στενή κοιλάδα, όπου βλέπαμε χωράφια με σίκαλη και μπαμπάκι. Περάσαμε από έναν χείμαρρο ξερό – η κοίτη του ήταν γιομάτη ροδοδάφνες και λυγαριές (agnus cactus), μακρόφυλλα δενδρύλλια, χλομά και λεπτά, που τα μοβ τους ανθάκια, τα κάπως χνουδωτά, έχουν το μακρουρο σχήμα του αδραχτυού. Τ΄ αναφέρω αυτά τα δύο δέντρα γιατί τα βρίσκει κανείς παντού στην Ελλάδα και γιατί στολίζουν όλες αυτές τις μοναξιές. Ήταν κάποτε τόσο γελαστές και τόσο πλούσιες! Και σήμερα είναι γυμνές και θλιβερές».
Ακολούθως, κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, τον Φεβρουάριο του 1825 η γηραιά Λυγαριά θα “δει” τους Έλληνες επαναστάτες να σχεδιάζουν την άμυνα τους απέναντι στην απόβαση του Ιμπραήμ στη Μεθώνη, καθώς μια ελληνική προφυλακή υπό τις διαταγές του στρατηγού Ηλία Γιατράκου, έχοντας ως έδρα την εν λόγω περιοχή, θα αμυνθεί σθεναρά στις ορδές των Τουρκοαιγυπτίων κατά την μάχη των Κάτω Μηναγίων (03.03.1825), η οποία πρόσφατα χαρακτηρίστηκε από το Δήμο Πύλου Νέστορος ως Δημόσια Εορτή Τοπικής Σημασίας.
Σήμερα, η εμβληματική λυγαριά είναι υποψήφια προς ένταξη στον κατάλογο των διατηρητέων μνημείων της φύσης της Ελλάδας, ενώ παράλληλα βρίσκεται πρώτη στη συσταθείσα λίστα δέντρων του επετειακού προγράμματος «1821 – 2021: Δίκτυο Αιωνόβιων Δέντρων Ελληνικής Επανάστασης» το οποίο παρουσιάζεται στον ψηφιακό χάρτη του ημερολογίου δράσεων και εκδηλώσεων της Επιτροπής “ΕΛΛΑΔΑ 2021” (https://www.greece2021.gr/map), με στόχο τα εν λόγω δέντρα να σημανθούν με ειδική μεταλλική ετικέτα, το επετειακό σήμα της οπαίας θα φιλοτεχνήσει αφιλοκερδώς η καταξιωμένη σε διεθνές επίπεδο καλλιτέχνιδα Joanna Kordos που ζει στη Μελβούρνη, με αφορμή την 200η εμβληματική επέτειο από την Ελληνική Επανάσταση.

* Επιστημονική τεκμηρίωση: Ινστιτούτο Πολιτισμού Μεσσηνίας